وضعیت رویت‌پذیری هلال ماه رمضان‌المبارك ۱۴۳۰ هجری قمری در جهان به شرح زیر است.
لحظه مقارنه ماه و خورشید در ساعت ۰۱/۱۰ صبح روز پنجشنبه ۱۹ آگوست ۲۰۰۹ میلادی، برابر با ۲۸ امرداد ۱۳۸۸ هجری شمسی مطابق با ۲۸ شعبان ۱۴۳۰ هجری قمری به وقت بین‌المللی، و به وقت ایران در همین روز در ساعت ۳۱/۱۳ بعدازظهر خواهد بود، در غروب روز پنجشنبه هلال ماه در شرق اقیانوس آرام شكل می‌گیرد، در آن لحظه از سن ماه حدود ۳۰/۱۳ ساعت می‌گذرد، در این منطقه از اقیانوس آرام جنوبی، هلال ماه را فقط می‌توان با ابزار اپتیك نسبتا قوی رویت كرد، البته اگر بخار آب اجازه دهد! و در غرب اقیانوس آرام جنوبی هلال ماه با چشم غیرمسلح و با سنی حدود ۱۹ ساعت قابل رویت خواهد بود.
بنابراین در غروب پنجشنبه هلال ماه مبارك رمضان در هیچ نقطه‌ای از جهان جز در همان منطقه كوچكی كه اشاره شد (اقیانوس آرام جنوبی) قابل رویت نخواهد بود، ۲۴ ساعت بعد در غروب روز جمعه هلال ماه رمضان در:
قاره اقیانوسیه: هلال ماه رمضان در غروب روز جمعه در كشور نیوزیلند و استرالیا با چشم غیرمسلح قابل رویت است.
قاره آسیا: هلال ماه رمضان در غروب روز جمعه در مجمع‌الجزایر فیلیپین، اندونزی، مالزی، سنگاپور، تایلند، هندوستان، پاكستان بجز شمال شرقی آن،‌ جنوب ایران، كشورهای حوزه خلیج همیشه فارس، عربستان سعودی، یمن، جنوب عراق، اردن، جنوب سوریه و لبنان با چشم غیرمسلح رویت خواهد شد، و در شمال كشور چین، افغانستان، جنوب تركمنستان، آذربایجان، تركیه شمال عراق، مركز و شمال سوریه و شمال لبنان با ابزار اپتیك قابل رویت است، بدیهی است این هلال در دیگر نقاط آسیا از جمله در شمال و شمال شرقی این قاره قابل مشاهده نخواهد بود.
قاره آفریقا: هلال ماه رمضان در غروب روز جمعه در تمام قاره آفریقا با چشم غیرمسلح قابل رویت است.
قاره اروپا: هلال ماه رمضان در غروب روز جمعه در جنوب قاره اروپا مثل كشورهای اسپانیا، پرتغال، جنوب ایتالیا، یونان و قبرس با ابزار (دوربین و یا تلسكوپ) قابل مشاهده و در دیگر مناطق اروپا هلال ماه حتی با ابزار اپتیك قوی نیز قابل رویت نخواهد بود.
قاره آمریكا: هلال ماه رمضان در غروب روز جمعه در مركز و جنوب ایالات متحده آمریكا، آمریكای مركزی و آمریكای جنوبی با چشم غیرمسلح قابل رویت است، این هلال در شمال آمریكا فقط با ابزار اپتیك قابل رویت است.
در كشور عزیزمان ایران وضعیت هلال ماه با توجه به عرض دایره‌البروجی جنوبی در شرایطی قرار گرفته كه در ۲ صورت می‌توان هلال ماه رمضان را در غروب روز جمعه رویت كرد، همان طور كه در نقشه پیوست مشخص شده هلال ماه رمضان در بالای خط به دلیل ارتفاع كم آن از افق با ابزار اپتیك قابل رویت است، بدیهی است هر چه به سمت بالای خط برای رویت هلال ماه اقدام كنیم، نیاز به ابزار قوی‌تری خواهیم داشت و اما در پایین خط هلال ماه در شرایط مناسب آب و هوایی در صورت داشتن افقی نسبتا عاری از گرد و غبار با چشم غیرمسلح قابل رویت است، بدیهی است هر چه به سمت جنوب كشور اقدام به رویت هلال ماه كنیم با توجه به بیشتر شدن ارتفاع هلال از افق، هلال ماه مبارك رمضان شرایط بهتری را برای رویت با چشم غیرمسلح خواهد داشت.
نقشه ضمیمه این مطلب، خط رویت هلال ماه مبارك رمضان در ایران را نشان می‌دهد.

سیدمحسن قاضی میرسعید
پژوهشگر و ركورددار بین‌المللی رویت هلال ماه

موشك «آرین-۵» ماهواره استرالیا و ژاپن را با موفقیت به فضا برد و در مدار زمین قرار داد.
آژانس فضایی اروپا «اسا» اعلام كرد كه موشك آرین-۵ در حالی كه دو ماهواره استرالیا و ژاپنی را به همراه داشت روز گذشته از مركز فضایی «French Guiana» به فضا پرتاب شد و با موفقیت این دو ماهواره را در مدار زمین قرار داد.
ماهواره ژاپنی « JCSAT-۱۲» یك ماهواره مخابراتی و ارتباطاتی است كه ژاپن، اقیانوس آرام و قسمتی از آسیا را پوشش خواهد داد.
ماهواره استرالیایی «OPTUS D۳» نیز ماهواره‌ای با اهداف تلویزیونی، اینترنت و مخابراتی است كه منطقه استرالیا و نیوزلند را تحت پوشش خود خواهد داشت.

«فریمن دایسون»، فیزیکدان و آینده پرداز، می گوید باید جایی به دنبال حیات فرازمینی باشیم که یافتن آن راحت تر است، حتی اگر شرایط آنجا برای حیاتی که می شناسیم، ایده آل نباشد. او می گوید فضاپیماها، به خصوص روی اقمار و دنباله دارهای یخی در بخش های بیرونی منظومه شمسی، باید به دنبال گل ها باشند، مشابه آنهایی که در نواحی قطبی زمین یافت می شود. او در همایشی در کمبریج گفت؛ «من می گویم استراتژی جست وجوی حیات در جهان، باید جست وجوی آن چیزی باشد که قابل شناسایی است، نه آنچه محتمل است. نظریه پردازان این حوزه تمایل دارند درباره آنچه محتمل است، حدس هایی بزنند. در واقع احتمال اشتباه بودن حدس های ما زیاد است. ما هرگز قدرت تخیلی به اندازه طبیعت نداریم.» به گفته او فضاپیماها باید به دنبال نشانه های حیات روی «اروپا» (قمر پوشیده از یخ مشتری) باشند، چون حیات در آنجا قابل شناسایی است.
● ترک های یخ
«اروپا» (که تصور می شود اقیانوسی از آب مایع در زیر پوسته یخی خود دارد) مدت هاست هدفی برای زیست اخترشناسان بوده است. آنها گمان می کنند شاید درون آن برای حیات محیط سالمی باشد. اما حفاری عمیق پوسته یخی این قمر باید دشوار باشد. تخمین های مربوط به ضخامت این یخ بین کمتر از یک کیلومتر تا بیش از ۱۰۰ کیلومتر متغیر است. با این حال به گفته «دایسون» اگر حیات در ترک های پوسته «یوروپا» (که سطح را به درون مرتبط می سازد) خانه کرده باشد، از یک فضاپیمای مدارگرد قابل مشاهده است.
● گل های سهمی شکل
چنین حیاتی ممکن است شکل گل هایی سهمی شکل را به خود بگیرد که نور ضعیف خورشید روی اروپا را روی داخل گیاه متمرکز می کنند. گل هایی با این اشکال (در تصویر) در اقلیم های قطبی زمین یافت می شود؛ جایی که گیاهان به نحوی تکامل یافته اند که دریافت انرژی خورشیدی را به حداکثر برسانند. به گفته «دایسون» گل های «اروپا» از طریق پدیده یی به نام بازتاب برگشتی، که در آن نور دوباره به منبع خود بازتابانده می شود، قابل شناسایی اند. غ:retroreflection بازتاب نور درست در همان راستا تابانده شده با هر زاویه برخوردی که داشته باشد. در اصطلاح عامه سطوحی که این خاصیت را دارند شبرنگ خوانده می شوندف. این اثر نوری، در نور انعکاس یافته از چشمان جانوران دیده می شود و در طراحی علامت های جاده یی و آینه هایی برجای مانده از فضانوردان آپولو در ماه به کار رفته است. گرچه شاید سرآغاز «آفتابگردان های» «دایسون» در «اروپا» باشد اما به احتمال زیاد می تواند در هر جای دیگری از منظومه شمسی هم گسترش یابد. به گفته «دایسون»؛ «تصور کنید همین که گل هایی داشته باشید که از زیر تغذیه می شوند، پس می توانند در راستای مستقل بودن هم تکامل یابند.» وی می گوید اگر گیاهان تا اجرام کوچک تر و دوردست تر دو منبع دنباله داری منظومه شمسی (کمربند کوئی پر و ابر اورت) گسترش یابند، کمتر تحت تاثیر گرانش خواهند بود و به راحتی می توانند تا اندازه یی رشد کنند که جمع آوری انرژی خورشیدی را به حداکثر برسانند.
● هدف مناسب
«جان باروس» زیست اخترشناس دانشگاه واشنگتن در سیاتل می گوید «دایسون» را تحسین می کند چون «او خارج از چارچوب فکر می کند و همیشه محرک است. گرچه ممکن است ایده اش را نپذیرم، اما اغلب مرا وادار می کند به عقاید از پیش پنداشته ام درباره این موضوع دوباره فکر کنم. حال باعث شده به حیات روی اروپا فکر کنم.» «باروس» تصور می کند «اروپا» پس از مریخ دومین مکان محتمل تر منظومه شمسی است که می تواند پشتوانه آن حیاتی باشد که می شناسیم. اما می گوید هنوز شواهد کافی درباره اینکه این قمر یخ زده مفتخر به فعالیت هیدروترمال غآبی-گرماییف باشد وجود ندارد؛ عاملی که انرژی و عوامل کلیدی لازم برای حیات را فراهم می کند.
● بسیار رادیکال
او در مورد پیشنهاد گل از سوی «دایسون» می گوید این ایده یی «بسیار رادیکال» است. «روی زمین، گیاهان گل ده طی دوران کرتاسه تکامل یافتند و در تکامل مشترک با حشرات تنوع یافتند... من گیاهان گل ده را وارد فهرست جست وجوی اشکال حیاتی ام نمی کنم.» «باروس» می گوید؛ «هرگونه سیستم فتوسنتزی روی اروپا باید در عمقی به دور از تشعشع زیادی که سطح یخی را بمباران می کند، زندگی کند و در عین حال هنوز هم نور بگیرد. این طور که گفتم، به زحمتش می ارزد که مشاهداتی مفصل و تحلیل درباره برخی عوارض سطحی از جمله شیارهای عمیق رنگی انجام گیرد. شاید کسی شواهدی از زیست نشانه ها یا خواص شیمیایی بسیار جالبی پیدا کند.» قطعاً «اروپا» یکی از دو قمری خواهد بود که با طرح همکاری بین ناسا و آژانس فضایی اروپا در سال ۲۰۲۶ اعماق آن کاوش خواهد شد، وقتی دو مدارگرد برای رسیدن به مشتری تعیین شوند.

ریچل کرت لند
ترجمه؛ الهیار امیری

زمانی كه ماهواره‌بر سفیر ماهواره امید را در مدار زمین قرار داد، جمع كثیری از علاقه‌مندان اخبار فضا در جهان مشتاقانه سعی كردند این ماهواره را در مدار زمین رصد كنند.
رصد ماهواره‌ها یكی از شاخه‌های جذاب و جدید در نجوم آماتوری به شمار می‌رود و نه‌تنها رصدی هیجان‌انگیز را در بر دارد بلكه می‌تواند اطلاعات علمی بسیار زیادی را در اختیار مهندسان و دانشمندان علوم فضایی قرار دهد؛ اطلاعاتی مانند مشخصات مداری اجرامی كه در مدار قرار گرفته‌اند و تغییر احتمالی مدار آنها بر اثر حوادث مختلف و حتی كمك به درك تاثیرات رویدادهای فضایی مانند توفان‌های خورشیدی بر جو زمین، اما همه مطالب پشت سوال ساده‌ای قرار دارد. آیا می‌توان ماهواره‌ها را براحتی در مدار زمین مشاهده كرد؟ چگونه و مهم‌تر این كه آیا ایرانیان می‌توانند ماهواره امید را در مدار زمین مشاهده كنند؟
۵۲ سال پیش نخستین ماهواره در مدار زمین قرار گرفت و درهای فضا را به روی انسان گشود. ماهواره اسپوتنیك با ارسال پیام‌های رادیویی به زمین، ثابت كرد انسان به حدی رشد كرده است كه بتواند قدم به بیرون از گهواره خود بگذارد و در راه فتح فضاهای دوردست گام بردارد. عصر پس از اسپوتنیك را باید دوره جدید در حیات انسان ارزیابی كرد؛ عصری كه افق دید انسان گسترش یافت و در طول مدت نیم قرن به تجربه‌هایی انقلابی در زمینه فتح فضا دست زد. در این مدت صدها ماهواره در مدار زمین قرار گرفتند. زمین ۲۴ ساعته زیر نظر چشم‌های بی‌خواب ابزارهایی قرار گرفتند كه زندگی ما را روی این سیاره آسان‌تر می‌كنند. ابزارهایی كه منابع زیرزمینی را آشكار می‌كنند، آب و هوا را دقیق‌تر پیش‌بینی می‌كنند، ارتباطات ما را ساده‌تر و راه را به سوی آینده باز كرده‌اند. انسان توانست برای نخستین بار سوار بر ماشین‌های پیشرفته خویش قدم از سیاره مادری بیرون بگذارد و سیاره خود را از فراز جو ببیند. بشر توانست به ماه سفر كند و ربات‌های كاوشگر خود را به ماه، زهره، مریخ، مشتری، زحل و فراسوی مرزهای سیاره‌ای منظومه شمسی بفرستد و تیزبین‌ترین چشمان خود را در مدار زمین قرار دهد تا اسرار شگفت‌انگیز جهان را كشف كند.
اینك ایده‌های بلندپروازانه‌ای در ذهن انسان جستجوگر موج می‌زند. انسان سودای فتح دوباره ماه را در سر دارد و آماده است حركت خود را به سوی دروازه‌های سیاره سرخ ادامه دهد. هم‌اكنون صحبت از آسانسورهای فضایی از قالب داستان‌های علمی و تخیلی خارج شده‌اند و در آستانه واقعیت قرار گرفته‌اند و از امروز صحبت‌های جدی درباره حقوق فضا و نحوه استفاده از فضای ماورای جو و منابع موجود بر سیارك‌ها و سیاره‌ها و اقمار منظومه شمسی آغاز شده است و در كنار همه اینها بخش خصوصی با قدرت هر چه بیشتر و باانگیزه‌ای بیش از هر زمان آماده است وارد این بازی تاریخی شود.
همه این حرف‌ها تنها اشاره‌هایی گذرا به واقعیتی غیرقابل انكار است و آن این كه در دوره جدیدی كه آغاز شده است، مفاهیم قدیمی تعریفی دوباره یافته‌اند و باید بار دیگر برخی واژه‌ها را تعریف دوباره كرد كه یكی از این مفاهیم بحث منافع ملی و منابع ملی و اقتدار كشور‌هاست.
بسیاری از كارشناسان امروزه معتقدند فضا، آینده بشریت و سرنوشت كشورها را رقم خواهند زد و اگر كشوری در این زمینه حضوری فعال نداشته باشد، نخواهد توانست در دنیای جدید جایگاهی برای ارائه دیدگاه‌هایش فراهم آورد.
آینده انسان در فضاست و هر ملتی كه بخواهد در آینده نقشی مهم در جهان بازی كند، ناچار است به جریان پرشتاب اكتشافات فضایی بپردازد و بر دوش دانشی كه همه مردمان پیشین به دست آورده‌اند قرار بگیرد و راه‌های جدیدی را به سوی آینده طی كند تا دیگران نیز بر پشت او قرار گیرند و بتوانند رشد انسان را سرعت بخشند و همه اینها مقدمه‌ای است كه تا چه اندازه نامگذاری ماهواره امید به این نام واقع‌گرایانه است.
اما عصر فضا نه‌تنها دانشی نوین را پیشرفت داد كه باعث توسعه زندگی روزمره ما حتی در حوزه‌های تفننی موجود نیز شده و موجب گردیده است در كنار هزاران دستاورد خرد و كلان شاخه جدیدی هم به دانش ستاره‌شناسی آماتوری اضافه شود كه آن را رصد آماتوری ماهواره‌ها می‌نامند.
بسیاری از ماهواره‌ها و فضاپیما‌ها را می‌توان تنها با كمك چشم غیرمسلح در آسمان رصد كرد.
شاید باورش دشوار باشد كه بتوان براحتی ایستگاه بین‌المللی فضایی یا تلسكوپ فضایی هابل یا ماهواره امید را در حالی كه به مسیرشان در فضا ادامه می‌دهند، از روی زمین رصد كرد.
اما واقعیت این است كه شما هم می‌توانید چنین تجربه‌ای را از سر بگذرانید. شاید فكر كنید چطور امكان دارد ماهواره یا سفینه‌ای را در مدار زمین با كمك چشمان غیرمسلح رصد كرد؟ بیایید برای پاسخ به این پرسش تجربه‌ای آشنا را مرور كنیم.
فرض كنید در كنار ساحل یا در دشتی مسطح نشسته‌اید و به غروب خورشید می‌نگرید و در كناری كه نشسته‌اید دكل كوتاه یا نردبانی كوتاه یا تپه‌ای كم‌ارتفاع وجود دارد. دقیقا در لحظه‌ای كه قرص خورشید از پیش چشمان شما ناپدید شد، بلند شوید و بلافاصله به بالای بلندی نزدیكی خود بروید. می‌بینید كه تا دقایقی بعد هم می‌توانید خورشید را در آستانه غروب تماشا كنید. در حالی كه همین چند لحظه قبل پیش چشمان شما غروب كرده بود.
توضیح این پدیده بدیهی است. زمانی كه از سطح ارتفاع می‌گیرید، زاویه دید مقابل شما بازتر شده و در واقع افق دید شما تغییر می‌كند و می‌توانید مدت بیشتری خورشید را ببینید. كما این كه اگر در نیمه‌های ظهر در كنار دره‌ای عمیق باشید و به درون آن بروید، با وجود این كه زمان در میانه روز است، اما دیگر خورشید را نمی‌بینید و خورشید برای شما غروب خواهد كرد.
اما این موضوع چه ربطی به ماهواره‌ها دارد؟ فرض كنید به جای آن كه چند پله از آن برجك نزدیك خودتان بالا روید، بلافاصله سوار بر هلیكوپتری شده و ارتفاع خود را تا چند هزار متری سطح زمین افزایش دهید، واضح است در این صورت افق دید شما بازتر شده و مدت زمان بیشتری می‌توانید خورشید را در هنگام غروب ببینید. در حقیقت زمانی كه از زمان غروب خورشید برای دوست شما كه در همان محل اول مانده می‌گذرد و آسمانش كم‌كم تاریك می‌شود، شما خورشید را بر فراز افق می‌بینید. بنابراین هرچه ارتفاع بیشتری از افق پیدا كنید، مدت زمانی كه طول می‌كشد خورشید برای شما غروب كند، طولانی‌تر خواهد شد (كما این كه اگر این آزمایش را در هنگام سحر انجام دهید شاهد طلوع سریع‌تر خورشید هستید)‌.
حال به ماهواره‌ها بازگردیم؛ سازه‌هایی كه به جای چند هزار متر چند صد كیلومتر بالاتر از سطح زمین قرار دارند. مثلا ایستگاه بین‌المللی فضایی را در نظر بگیرید. این سازه عظیم در ارتفاع حدود ۴۰۰ كیلومتری قرار دارد. بنابراین اگر این ایستگاه بر فراز سر شما قرار داشته باشد تا چند ساعتی پس از این كه خورشید برای شما غروب كرده است هنوز ایستگاه زیر تابش پرتوهای نور خورشید قرار دارد.
با توجه به این كه بدنه بیشتر ماهواره‌ها از موادی ساخته شده است كه ضریب بازتاب بالایی دارند، این اجسام می‌توانند نور خورشید را به سمت زمین منعكس كنند. حال در شرایطی كه شما ساعت‌ها از غروب را پشت‌سر گذاشته‌اید، ماهواره شما می‌تواند نور خورشیدی كه هنوز در افقش قرار دارد را به سوی شما بازتاب دهد.
می توان‌ بسیاری از ماهواره‌ها را در‌ساعات اولیه‌ پس‌ از ‌غروب خورشید یا ساعات اولیه پیش ‌از ‌طلوع‌ خورشید در آسمان رصد كرد
به همین دلیل می‌توان بسیاری از ماهواره‌ها را در ساعات اولیه پس از غروب خورشید یا ساعات اولیه پیش از طلوع خورشید در آسمان رصد كرد، یعنی زمانی كه زمین هنوز تاریك است اما برای ارتفاعی كه ماهواره در آن قرار دارد خورشید طلوع كرده باشد. البته یك شرط دیگر هم وجود دارد و آن این است كه ماهواره در آن ساعت بر فراز منطقه‌ای باشد كه شما در آن حضور دارید.
هر چقدر ماهواره بزرگ‌تر باشد یا سطح درخشان‌تری داشته باشد، می‌توان آن را درخشان‌تر دید. در حقیقت این ماهواره به شكل نقطه‌ای نورانی كه آرام آرام از سویی از آسمان به سویی دیگر می‌خرامد، خود را نشان خواهد داد، اما برای این كه بتوانید چنین ماهواره‌ای را رصد كنید باید پیش از آن از محلی كه ماهواره ظاهر خواهد شد مطلع باشید.
هر ماهواره‌ای كه در مدار قرار می‌گیرد، مشخصات مداری منحصر به فردی دارد كه به شكل استانداردی بیان می‌شود و با كمك آن می‌توان ماهواره را شناسایی و ردیابی كرد. با كمك همین مشخصات است كه نرم‌افزارها و سایت‌های مختلف به شما پیش‌بینی‌هایی از گذر ماهواره‌ها می‌دهند.
یكی از معروف‌ترین و كاربردی‌ترین این سایت‌ها www.heavens-above.com است. شما برای دیدار با امید كافی است سری به این سایت بزنید و مختصات محل زندگی خود را با كمك بانك اطلاعاتی جامعی كه این سایت دارد انتخاب كنید (پس از انتخاب تمام زمان‌ها به صورت زمان محلی شما نشان داده خواهد شد و نیازی به اصلاح زمانی ندارید.)
حال در صفحه اصلی این سایت روی نام امید (OMID) كلیك كنید. البته معمول نیست كه این سایت ماهواره‌های عادی را چنین ویژه در صفحه نخست خود قرار دهد؛ اما اخبار وسیعی كه درباره امید در سراسر جهان منتشر شد، باعث علاقه هر چه بیشتر مردم برای رصد این ماهواره شده است و به همین دلیل این ماهواره هم در صفحه اول آمده است.
با كلیك روی نام امید جدولی شامل تاریخ‌هایی كه می‌توانید از شهر خودتان امید را ببینید، به همراه اطلاعات رصدی شامل سمت و ارتفاع محل رصد مشخص می‌شوید. كار كردن با واحد سمت و ارتفاع بسیار ساده است (اگر افق خود را دایره‌ای فرض كنید كه نقطه شمال عدد صفر را نشان می‌دهد و این دایره را از سمت راست خود مدرج كنید، به واحد سمت دسترسی دارید و مثلا اگر گفته شود سمت ۲۷۰ درجه یعنی باید از نقطه صفر یا شمال ۲۷۰ درجه به سمت راست بگردید كه شما را به نقطه غرب می‌رساند. ارتفاع هم فاصله زاویه‌ای است كه در افق صفر وبرفراز سر شما ۹۰ درجه است)‌.
اما اگر از كار كردن با این اعداد ناراحت هستید، روی تاریخ كلیك كنید تا نقشه محل عبور ماهواره امید نیز در اختیار شما قرار گیرد.
ماهواره امید با وجود آن كه ماهواره‌ای با مدار پایین است؛ اما به دلیل كوچكی ابعاد بدنه فروغ چندانی در آسمان ندارد و اگر آسمان شهر شما چندان تیره نباشد و در اثر آلودگی نوری خیلی روشن شده باشد، شاید لازم شود كه در برخی از گذرها از دوربین دوچشمی كوچكی برای رصد آن استفاده كنید.
دیدار با امید برای ایرانیان می‌تواند امید‌های تازه‌ای را در دل بنشاند، امیدهایی درباره نقشی كه ایران می‌تواند در آینده در عرصه پرامید فضا ایفا كند و همراه با دیگر كشورها نقش مهمی در ارتقای دانش بشر و مشاركت در كاوش فضا ایفا كند.

پوریا ناظمی

ماهواره آمریكایی كه قرار بود برای مطالعه دی‌اكسید كربن در مدار زمین قرار بگیرد، بعد از پرتاب در اقیانوس نزدیك قطب جنوب سقوط كرد.
آژانس فضایی آمریكا اعلام كرد: ماهواره این آژانس روز گذشته در ساعت ۱:۵۵ بامداد به وقت محلی (۹:۵۱ به وقت جهانی) توسط موشك «Taurus XL» از مركز نیروی هوایی وندربرگ در كالیفرنیا به فضا پرتاب شد.
این ماهواره نتوانست در مدار قرار بگیرد و چند دقیقه بعد از پرتاب، سقوط كرد و این مأموریت ۲۸۰ میلیون دلاری با شكست مواجه شد.
جان برونسچیلر مدیر پرتاب موشك «Taurus XL» گفت: این ماهواره به اندازه كافی نتوانست بالا برود و قبل از رسیدن به مدار در اقیانوس قطب جنوب سقوط كرد.
وی افزود: هم اكنون اعضای تیم ما خیلی ناراحت و ناامید هستند و این در حالی است كه این موشك از سال ۱۹۹۴ تا سال ۲۰۰۴ مأموریت‌های زیادی را برای حمل ماهواره به مدار زمین بدون بروز هیچ‌گونه مشكلی انجام داده است.
چانك داوال مدیر پروازهای ناسا گفت: این یك شكست بزرگ است.
این برای اولین بار بود كه ناسا برای پرتاب ماهواره از موشك «Taurus» استفاده می‌كرد و این در حالی است كه برونسچیلر می‌گوید:‌ این موشك در همه پرتاب‌های قبلی كه داشته موفق بوده و تاكنون هیچ مشكلی نداشته است.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، ناسا برای رصد دی‌اكسید كربن جو ضعف دارد و به همین دلیل این ماهواره را طراحی كرده بود تا بتواند چگونگی انتشار آن را مورد مطالعه و بررسی قرار دهد، زیرا دی‌اكسید كربن یكی از عوامل گسترش و تولید گازهای گل‌خانه‌ای محسوب می‌شود.
در این گزارش آمده است كه این ماهواره قرار بود در فاصله ۴۳۸ مایلی زمین (۷۰۵ كیلومتری) زمین قرار بگیرد و حداقل به مدت ۲ سال در فضا فعالیت كند و هر ۱۶ روز یكبار از زمین نقشه‌برداری كند.

آیا موجودات فضایی وجود دارند؟ آیا امكان دارد همین حالا كه شما سرگرم خواندن این كلمات هستید، موجودات اندیشمندی در سیاره‌هایی دوردست كه حتی از وجود آنها نیز آگاه نیستیم به ما خیره‌شده باشند؟ آیا میلیاردها تمدن ناشناخته در گوشه و كنار این جهان وسیع و پهناور، پراكنده‌اند؟
از زمانی كه نخستین كنجكاوی‌های بشر آغاز شد و شروع به تفكر در باره محیط اطرافش كرد، این سوال نیز با او بوده است اما پاسخ به این پرسش چندان كار ساده‌ای نیست و در ابتدای قرن ۲۱ میلادی ما هنوز نتوانسته‌ایم پاسخی قطعی به این پرسش دهیم و حتی نتوانسته‌ایم از این موضوع مطمئن شویم كه آیا غیر از ما حیات ابتدایی و كوچكی در حد حیات میكروبی ممكن است در جایی از جهان وجود داشته باشد یا ما تنها هستیم؟‌
بسیاری در مقابل این ایده كه شاید ما واقعا تنها موجودات زنده یا هوشمند كیهان باشیم این سوال را مطرح می‌كنند كه آیا در این صورت ‌فضای زیادی آن بالا به هدر نرفته است؟
امروزه نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند كه نزدیك به نیمی از مردم اروپا و آمریكا به وجود موجودات فضایی باور دارند. شاید بسیاری از آنها به واسطه تماشای فیلم‌ها و نمایش‌های تلویزیونی به این نتیجه رسیده باشند. در بسیاری از این فیلم‌ها موجودات فضایی از سیاره‌های دیگر به زمین هجوم می‌آورند تا بر سیاره ما حاكم شده یا درگیر نبردهای فضایی با نسل‌های پس از ما بشوند، البته در برخی از این مجموعه‌ها مانند ET ‌نیز این موجودات رفتاری كاملا بشردوستانه دارند و حتی برای كمك به انسان یا سیاره زمین به دیدار زمینیان می‌آیند، با وجود این نمی‌توان به این دلیل كه موجودات فضایی بكرات بر پرده نقره‌ای سینما ظاهر می‌شوند، به این نتیجه رسید كه می‌توان آنها را در فضا هم پیدا كرد. علم به چیزی بیش از ایده‌های خام و تصورهای خلاقانه نیاز دارد و آن شواهد تجربی است و ما هنوز با وجود این كه بیش از ۲۰۰۰ سال پس از یونانیان باستان زندگی می‌كنیم، نتوانسته‌ایم برای این پرسش كه آیا ما در این جهان تنهاییم یا نه، پاسخ بهتری از حدس‌های اولیه خود پیدا كنیم.
اما دانستن حقیقت در باره پاسخ این پرسش، از اهمیتی شایان برای ما برخوردار است. برای نمونه، اگر می‌فهمیدیم كه جوامع پیشرفته فراوان و رو به گسترشی در كهكشان ما وجود دارند، دست‌كم می‌توانستیم دورنمایی از وضعیت خود و نحوه عملكردمان به دست بیاوریم، ضمن آن كه شاید می‌توانستیم نكات شگفت‌آور بسیاری از تمدن‌های پیشرفته‌ منظومه‌های فراخورشیدی رابیاموزیم و شاید به سوی آینده‌ای بسیار بهتر پیش می‌رفتیم. از آن سو، اگر معلوم شود كه زمین تنها سیاره‌ای است كه موجوداتی اندیشمند در آن ساكنند، آنگاه با این واقعیت دلهره‌آور رو‌به‌رو می‌شویم كه كیهان و آینده آن را اگر كسی بتواند رقم بزند تنها ما هستیم.
البته داستان ما تفاوت‌های ویژه‌ای با گذشته كرده است، امروز می‌توانیم از فناوری‌های نوین برای بررسی امكان وجود یا عدم وجود موجودات فضایی بهره ببریم می‌توانیم سفینه‌های خود را به گوشه و كنار منظومه‌شمسی روانه كنیم و می‌توانیم به بررسی دقیق آسمان در طول‌موج‌های مختلف بپردازیم. می‌توانیم اثرات گذر سیاره‌های فراخورشیدی از مقابل ستاره‌های مادرشان را ببینیم و با استفاده از فناوری‌های طیف‌سنجی، تركیب عناصر موجود در جو هر یك از این سیاره‌ها را تخمین بزنیم و از سوی دیگر روی زمین به جستجوی شرایط غیرعادی میزبان حیات بپردازیم و در بستر چشمه‌های آب گرم یا در اعماق دریا ربات‌های ما نشانه‌های حیات اولیه را ردیابی كنند.
با وجود همه اینها هنوز به جایی نرسیده‌ایم كه با قطعیت بگوییم در این راه حتما به موفقیت خواهیم رسید یا اگر دست به جستجوی فضایی‌ها بزنیم در فاصله زمانی كوتاهی بتوانیم آنها را بیابیم، اما به هر حال این احتمال وجود دارد كه روزی بزرگ‌ترین كشف تاریخ بشر محقق شود و ما مدركی مستقیم از حیات را در جایی غیر از سیاره مادری پیدا كنیم، اما نخستین گام برای پاسخ دادن به این پرسش نگاه كردن به آسمان‌هاست.
تحقیقات ما درباره حیات هوشمند فرازمینی، ما را به سمت ستاره‌ها می‌كشاند؛ اما كدام یك از آنها برای بررسی و تحقیق در این زمینه مناسبند؟ در كجای این وسعت بی‌پایان ستاره‌ها می‌توانیم امیدوار به یافتن سیاره‌های مناسب باشیم،‌ واحه‌هایی كه در آن بذر حیات ریشه دوانده باشد و سبزه‌زار تمدن هوشمند رخ نموده باشد؟ می‌دانیم كه حیات روی زمین مقاوم و پایدار است. برای رسیدن به نقطه‌ای كه بتواند میزبانی حیات را در جای دیگری غیر از زمین به عهده داشته باشد، باید در اولین گام و پیش از آن كه به دنبال سیارات مناسب برویم، در جستجوی ستاره‌هایی باشیم كه می‌توانند سیارات میزبان حیات را در اطراف خود میزبانی كنند.
یافتن چنین ستاره‌هایی باعث توسعه روش‌ها و تكنیك‌های جستجوی سیارات فراخورشیدی شده است. پیدا كردن سیاراتی مانند زمین كه در محدوده كمربند حیات ستاره‌های مادر قرار گرفته باشند، یكی از اولویت های سال‌های آینده دنیای ستاره‌شناسی به شمار می‌رود.
امروز می‌توانیم از فناوری‌های نوین برای بررسی امكان وجود یا عدم وجود موجودات فضایی بهره ببریم
شكار چنین سیاره‌هایی اما با مشكلات فراوانی همراه خواهد بود. مشكل نخست ضعف ابزارهای امروزی ما هستند. ما امكان رصد مستقیم سیارات فراخورشیدی عظیم را هم به زحمت در اختیار داریم، چه رسد به سیارات سنگی و زمین مانند، اما در چند سال آینده با پیشرفت پروژه رصدخانه ۳۰ متری اروپا و ماموریت كپلر در مدار زمین، شانس رصد مستقیم چنین سیاراتی افزایش یافته است. ولی بررسی و تحلیل سیستم‌های سیاره‌ای كه پیدا می‌شود وطیف سنجی‌های دقیق پیش‌زمینه بررسی احتمال حیات در این منظومه‌ها به شمار می‌روند.
اما در همان حال كه جستجوی سیارات احتمالی مناسب برای شكل‌گیری حیات در دستور كارگروه‌‌های تحقیقاتی قرار دارد باید در كنار آن به فكر روش‌های احتمالی دیگر در این زمینه بود.
یكی از روش‌های مبتكرانه‌ای كه چند سالی است در این زمینه آغاز شده است و با جدیت ادامه دارد، پروژه جستجوی هوشمندان فرازمینی است. در این روش با این استدلال كه اگر تمدنی به مرحله هوشمندی رسیده باشد، حتما موفق به كشف امواج الكترومغناطیسی و استفاده از آن شده و به این ترتیب امواجی را در محیط پراكنده كرده‌ است كه به طور طبیعی در جهان وجود ندارد. بنابراین با گوش كردن به عالم می‌توان نشانه‌های از امواجی یافت كه حاصل دستكاری موجودی هوشمند در طبیعت است. این كار سال‌ها پیش آغاز شده، اما هنوز به نتیجه نرسیده است كه البته این موضوع را به هیچ وجه نمی‌توان نشانه‌هایی از شكست این طرح خلاقانه ارزیابی كرد. گستردگی فضا به قدری زیاد است كه اگر در مدت كوتاهی نتوانسته‌ایم نتیجه‌ای قطعی دریافت كنیم، تنها به این دلیل می‌تواند باشد كه هنوز جستجوی خود را كامل نكرده‌ایم.
ما راهی طولانی برای یافتن نشانه‌های حیات در پیش داریم؛ جستجوی سیارات فراخورشیدی، ‌رصد طیفی آسمان، گوش كردن به صداهایی كه از آسمان به سوی ما می‌آیند یا حتی ارسال پیام برای جاهایی كه مشكوك به وجود حیات در آن باشیم. در كنار آن، جستجوی دقیق سیارات یا اقمار منظومه شمسی كه ممكن است میزبان حیات غیرهوشمند باشند نیز در دستور كار قرار دارد. قمر تیتان در اطراف زحل، قمر اروپا به دور مشتری و سیاره مریخ هنوز در رده مظنونان همیشگی برای میزبانی حیات در گذشته،‌ حال یا آینده بوده‌اند و ده‌ها ماموریت برای بررسی آن در حال طراحی و انجام است.
اگر روزی یكی از این طرح‌ها به نتیجه برسد و ما نشانه‌هایی از حیات هوشمند یا حتی میكروبی و ساده در جای دیگری از كیهان پیدا كنیم، به بزرگترین دستاورد تاریخ بشریت دست یافته‌ایم. این كشفی خواهد بود كه دید ما را درباره جهان دگرگون خواهد كرد.

پوریا ناظمی